Бірыңғай сенім телефоны: 14-02
Қарағанды облысының
Төтенше жағдайлар департаменті
#
Төтенше ақпарат

Естелік кітабы

Перейти
#
Жазылу
Пошта:

Қарағанды облысы Төтенше жағдайлар департаменті
- dchs_karg@emer.kz

Қарағанды облысы ТЖД Өрт сөндіру және авариялық-құтқару жұмыстары қызметі

- fgu@fireman.kz

Қарағанды облысы «Өрт сөндіруші» АҚ филиалы

- kf_rgp@mail.ru

Біз әлеуметтік желілерде:
Мекен-жайы:

ТЖД - 100027, Қарағанды қ., Мұстафин көш., 4.

"ӨСжАҚҚ" ММ - 100048, Қарағанды қ., Ерубаев көш., 25

Напишите нам
Сіздің атыңыз*
Сіздің E-mail*
Хабарлама*
автоматты хабарламалардан сақтау
CAPTCHA
Суреттегі сөзді жазыңыз*
Нашар көретіндерге арналған нұсқа #

Ардагерлер


Қарағанды облысының өртке қарсы қызметіндегі Ұлы Отан соғысының ардагерлеріне, жауынгерлерге және қызмет ардагерлеріне тынымсыз қамқорлық жасалуда. Қызметкерлер өздерінің қамқоршы батырларын ұмытпайды, және біздің әке, аталарымыздың ерліктерін қадір тұтады. Жыл сайын біздің мемлекеттің президенті өзінің халыққа жолдауында аға ұрпақтың батырлық, ерліктерін есімізге салады.

Өртке қарсы қызметтің еңбегі сіңген ардагер мүшелері және ҰОС ардагерлері Ахметжанов Өтеғали Ахметжанұлы, Күсенов Сабырғали Күсенұлы және Николай Алексеевич Платунов болып табылады.


Күсенов Сабырғали Күсенұлы

Күсенов Сабырғали Күсенұлы өртке қарсы қызметте зейнетке шыққаннан кейінгі еңбек еткен жылдарын қосқанда 40 жылдай қызмет атқарды. Сабырғали Күсенұлы Батыс Қазақстан облысы, Өрден ауданында, Бисен ауыл кеңесінде дүниеге келген. 7 жасынан бастап әкесінен айырылған. 1922 жылдары Сабырғали анасымен бірге, өзінің шаруашылығы болмағаннан кейін жоқтықта, аштықта өмір сүрген, бірақ әкесінің ағасы жетімдерді өзінің қамқорлығына алып, «бір тілім нан мен баспана» берді. Ағасы балаға әкесінің орнын жоқтатпай, өзінің отбасымен қатар, Күсенов отбысына басшы болды.

Сабырғалиға 10 жас толғанда, ауылкеңесте алғашқы мектеп ашылды. Сол жылдары мектеп «жетіжылдық» болғаннан кейін, 17 жасында ол мектепті аяқтады. Бірақ тағы бір бақытсыздық отбасына түсті, ол ағасының өлімі еді. Енді Сабырғали екі отбасының басшысы орнында қалып, барлық жауапкершілік оның иығына түсті. Жас жігіт «Алға шық» атты туған колхозында есепкер болып жұмысқа тұрды, яғни «тапсырушы» деген мағынаны білдіреді. Бірнеше жылдан кейін оны ауданға қазіргі тілмен айтқан статист етіп жұмысқа атқаруға жіберді.

1935 жылы Сабырғали Күсенұлы үйленіп, ағасының отбасынан жеке тұра бастады. 1937 жылы Сабырғали алғаш рет әскерге шақырылды, бірақ белгілі бір себептермен қабылданбады. Ал 1939 жылы Финляндия, Польша, Германия шекараларында шиеленіскен жағдай туып, әскерге қосымша шақырулар басталды.

«Ол уақытта бізден қызмет атқарасың ба, жоқ па деп сұраған жоқ. Ешқандай бас тарту деген болған жоқ, Отан алдындағы борышымыз тұрды, - деп Сабырғали Күсенұлы әңгімелейді.

Мені бірден Гродно қаласындағы, Неман ауданында орналасқан ерекше әскери округінде 3-ші әскер 152- ші ауыр артериялық бөлімде 4-ші атқыштар корпусына жіберді.

1942 жылдың 22 шілдеде соғыс басталды, ал 1 шілде мен Белоруссия облысы, Могилев қаласындағы 518-ші жоғарғы полкінің құрамына қатысты майданға қатыстым. Дәл сол жерде Батыс майданында Березна өзенінің бойында ең ауыр күрес болды. Немістер техникаға: танкіге, самолетке артық мүмкіндіктерін көрсетті. Бізді ол уақытта зеңбірек пен жаяу әскерлер құтқарды, бірақ біз көп техника жоғалттық. 30 қару-жарақтан 8-і ғана қалды – бұл үлкен шығын. Константин Симонов өзінің «Өлілер мен тірілер» деген кітабында дәл осы шайқас туралы еді.

Біз қорықтық деген сөз – бұл ештеңе айтпағанмен бірдей, сөзбен айтып жеткізу мүмкін емес. Бірақ біз әскерміз және біздің борышымыз, міндетіміз туған жерді қорғау еді...

Немістер саған қарсы автоматпен келе жатқанда қорқынышты, жан-жақтан қару-жарақтың дыбысы шыққанда қорқынышты және бізге ұшақтан бомба лақтырғанда қорқынышты болды. Сондықтан батырлық әрекет орынсыз болды, бастысы тірі қалу және жауға қарсы жауапты әрекет білу еді. Біздің полкіміздің міндетіміз көк аспанды қорғау болатын. Бізді немістер жарылғышпен жоймақшы, ал біз оны «зенит зеңбірегімен» жаңылдырамыз. Егер сен болмасаң, онда сені жоқ қылады. Бұл соғыс. Бұл оның заңдары.

Қанша ұшақты қағып түсірдік есімде жоқ. Барлық біздің жарылғыштар дәл тиді десек, ол артық айтқандық шығар. Қателіктер мен ағаттықтар, қаншылықты біздің жақтан, соншалықты немістер қатарынан да болып жатты. Сондықтан кезкелген шабуылға біз тойтарыс бердік деп айтуға болмайды, жоқ. Бірақ олар да қателесті. Егер барлығы қателесусіз болса, соғыс тез аяқталар еді».

Сосын майдан Смоленск облысының, Стодолише деген жерінде орын алды. Әрі қарай Брянск облысының Карачев қаласында жалғасты. 1941 жылдың 3-қазанында фашистер Орелды шабуылдады, және Брянск жау ортасында қалып қойды. Мұнда Cабырғали Күсенович Жеңіл жарақат алды. Тәуір болғаннан кейін жеке танкіге қарсы атқыштар дивизиясының 21 Тамбов атқыштар бригадасына түсті.

4 желтоқсанда оның дивизиясы Мәскеуге қатысты Солтүстік Волоколам тас жолында орын алды. Олар танктік атыстарға тойтарыс беріп, екі күннен кейін қарсы шабуылға шықты. Калинин облысы аймағында шабуылмен аздаған жергілікті пунктерді басатып, Осташков қаласына жетті, Велиж және Невель қалалар арасында « шөкті» және 1942 жылы көктемде Витебск облысының шекарасынан 12 километрдей алшақта орналасқан Усвятаға жақын жерде қорғанысқа көшті.

«Міне 4 жыл бойы күн сайын біз соғыстық,- деп ардагер еске алады,- күрес осылайша шексіз жалғаса берді. Әскери ауруханадағы жаралану мен емделу бұл шиеленісті аз уақытқа үзді.

Күрес арасында мен жұбайыма барлық әскерлер сияқты майданнан хат жаздым.

Әскери өмірді айтып, әскери қызметімді қалай және қайда атқарым жүргенімді, денсаулығым және т.б жайында сөз қозғадым. Жұбайым жауап хат ретінде туғандар және жақындар жайында жаңалықтарды, ауылдағы өмір жайлы, анам туралы хабарлады. Сағынып, сүйетінін, тосып жүргеніп айтып, қашан оралатынымды сұрады.

Мен соғысты 10 гвардеялық әскермен офицер шенінде, 122 миллиметрлік жарылғыш батареясы, 256 гвардеялық атқыштар полкі, 56 гвардиялық атқыштар дивизиясында командир шенінде соғысты аяқтадым.

1945 жылы 8 мамырда біз жеткізуші болып тұрдық. Міне шабуылға шығу басталады, тек бұйрықты тосып тұрмыз. Күтпеген жерден «Келесі бұйрықты тосыңдар!» деген телефонограмма келді. Ал бірнеше сағаттан кейін бізге соғыс аяқталғанын хабарлады. Немістеркейін шегініп, жауға берілді! Дегенмен, сақтанып, ұрынуға жол бермеу керек.

Немістер де адамдар. Оларды қару-жарақтарын алып, бізге қарсы соғысуға бұйрық берілді. Сондықтан олар, меніңше соғыстың аяқталғанына бізден кем қуанған жоқ. Ақ туларын лақтырып, тіпті кешке біздің ұстанымға бір-бірден келе бастады. Бірақ біз оларды кері қайтардық.

1945 жылы 1 мамыр мереке ретінде сезілді. Біз оны соғыс кезінде де атап өттік. Тіпті дастархан жайып, концерт ұйымдастырдық. Ал 2 мамырда бізге Берлин құлағанын хабарлады. Әскер арсында тіпті өзінара митинг басталды.

- Біз неге бұл жерде отырмыз?

- Біздің әскерлер Берлинді шабуылдады, ал біз мына жерде, мынау Прибалтикада отырмыз.

- Жігіттер әрекет етіңдер!

- Шабуыл жасаңдар!

Тағы бір сәт есімде қалыпты.

8 мамырда біздің бұйрық, жеңістің таяғанын білгендей, әскерлерге « Соғыстан кейін 6 сағатта» деген кино бұйырылды. Және бірнеше сағаттан кейін бізге соғыстың аяқталғанын хабарлады. Біз қуандық, бір-бірімізді құшақтадық, ал аймақтар бүкіл жер шарына «Ура-а-а!!!! Соғыс аяқталды, біз жеңдік, Жеңіс күні!!!» деп айқайлаған дауыстан дір етті.

9 мамыр күні таңертең көпшілігі осы соғыс жылдарындағы ұзақ ұйқысыз күндерден кейін ұйқыларын қандырды.

Мен бірден жұбайыма алаңдамас үшін, бүгін-ертең келетінімді айтып хат жаздым, бірақ соғыстан кейін мен тағы 1,5 жыл әскери қызмет атқардым. Жалпы алғанда, 7 жыл: 1,5 жыл соғысқа дейін, 4 жыл майданда және 1,5 жыл соғыстан кейін.

Бірінші кезекте қажет мамандарды үйіне жіберді: дәрігерлерді, шаруаға байланысты және басқа мамандарды.

1946 жылы қазан айында аға лейтенант шенінде үйге келдім. Біртіндеп, шешіп, мен азаматтықта қалатынымды сездім. Мен қамығып қалдым. Сосын мен аудандық ІІСК бөліміне жол тарттым. Бастыққа келіп, айттым:

- Мен әскерден оралдым, сізде маған жұмыс бар ма?

- Табамыз. Аға райпожинспектор қызметі бар.

- Офицерлік лауазым ба?

- Офицерлік.

- Мен келісемін.

Ол уақытта Қарағанды енді ғана құрылып, өндіріс қаласы және көпшілігінде қамалғандардың бірлесу жері болды.

«Мен осы жерге келерде, маған қылмыскерлерді онда айдаумен жібереді, ал сен өз еркіңмен келдің деп бәрі айтады», - деп жалғастырады ол өз сөзін - «бірақ мен бәрібір бардым, ал 1952 жылдың қаңтарында 2 өрт сөндіру бөлімінде: қалалық негізде құрылған өрт сөндіру топтары ОВПК-1 және ОВПК-2. Мені ОВПК-2 алдын-ала нұсқаушы етіп тағайындады. 1953 жылдың шілдесінде Қарағандыға тағы әскери бөлім берді. Мен осылайша үшінші бөлім бастығының орынбасары болып қызметке тұрдым».

Сабырғали Күсенұлы 1952 жылғы қиындықтары туралы былай дейді: «Ол уақытта қиындықтар жететін: тек қана 2 өрт сөндіру бөлімі қалаға қызмет көрсетті, ал Қарағанды үшін бұл жеткіліксіз болды. Аудандар ағаш құрылымдары мен көптеген шахталардан тұрды. Олар сусыз аудан болғандықтан, біздің бағымызға қарай олар өртенген жоқ, әйтпесе біз игере алмас едік. Бірақ кезкелген шахтада бар орман қоймалары өртенді. Қаруланған бөлімде тек екі көлік болды».

Сабырғали Күсенұлы Күсенов зейнетке өрт сөндіру штабында бастықтың орынбасары лауазымы қызметінде шықты.

2010 жылдың қаңтарында Сабырғали Күсенов Күсенұлы 95 жасқа толды. Төтенше жағдайлар Министрлігі оны «ТЖ бойыншамқұрметті ардагер мүшесі» деген орденмен марапаттады.

Өртке қарсы қызметтің еңбегі сіңген ардагері бұдан басқа әскери жүлделер қатарына ие.

Бірінші жүлдесі- Қызыл Жұлдыз орденін Сабырғали Күсеновәскери ауруханада тақты. «атқыштар» взводында Смоленскті босатуы үшін екінші Қызыл Жұлдыз орденін алды. Үшінші рет Қызыл Жұлдызды оған Латвия аймағында неміс басқыншылығынан босағаны үшін үшінші Қызыл Жұлдыз ордені берілді. Өзі әскери қызмет еткен Риги дивизиясын қатар алғанда Қызыл ерлік байрағы орденімен марапатталды. Сабырғали Күсенов Күсенұы ҮШ Қызыл Жұлдыз орденінен басқа І деңгейлі Ұлы Отан соғысының орденімен және 10-нан астам жүлделері, оның қатарында

«Мәскеуді қорғағаны үшін», «Ерлік еңбектері үшін» алған жүлделері бар. Ол ішкі істер бөліміндегі және қарулы күштер қызметімен байланысты мерейтойлы медальдарын аса қадір тұтады.


Николай Алексеевич Платунов

Ардагер 1948 жылдан 1974 жылға дейін өрт сөндіруші күзетінде қызмет атқарған. ІІІ деңгейлі Ұлы Отан соғысының орденімен, «Ерлік еңбектері үшін», «Германия аймағындағы жеңісі үшін» медалдарымен, мерейтойлы медальдармен және басқа ерекше белгілермен марапатталды.

Николай Алексеевич әскерге 1942 жылы шақырылды, содан кейін әскери мектеп, 1943 жылы ол майданға аттанды. Химиялық қорғаныстың 115-ші атқыштар батальонына жіберілді.

«Алғашында» майданда, біз қорқыныш сезбедік. Бірінші дабыл болғанда, бірінші бізді бомбалады, біз жақын автокөлікке шанаққа түстік. Оны қазір еске түсірсек күлкілі, бірақ ол уақытта біз олай өлімнен құтылу мүмкін емес екенін түсіндік. Осы жағдайдан кейін бізге қорқынышты болды, өйткені біз соғыстың не екенін өзімен бірге қандай құрбандыққа апаратынын өз көзімізбен көрдік». Бұл Николай Алексеевичтің ұрысқа бірінші қатысуы еді, содан кейін одан да қорқынышты күрес басталды, басқа бомбалаулар болды, бірақ Тиса көлінің бейнесі мәңгілікке есімізде қалды.

«Тиса көлінің маңында, Тисофюред, Венгрия қаласының жанында көптеген әртүрлі әскер жинақтақталды. Біздің алдымызда өзен өткелінен кедергілеу және фашист ұшқыштарына бомбалауға жол бермеу деген міндет тұрды. Біз түні бойы дайындалдық, ал таңертең өткелден өту алдында, барлық құрылғаларды ыстап тастадық. Бұл ыстау 7 км дейін тарады. Біз бұл әдісті немістердің қалбырларымен жасағанымызды білсе, фашистер таңқалар еді, өйткені олар ұзақ түтіндете алады. Мұндай бір қалбыр 23 кг болады, ал жәшікте 4 –еуден болатын, енді қараңыз 92 кг қалай көтеріп жүргенбіз.

Сол уақытта неміс ұшқыштары көптеген әуе шабуылын жасады, бомбалар жақын маңға түсті және көптеген адамдар, әрине , қырылды, бірақ өткелге бірде-бір бомба түскен жоқ. Жоғалтулар болса да, әскерлер шабуылға шығуды сәтті жалғастырды».

Николай Алексеевич өз әңгімесін мақтанышпен аяқтады. Бұл кеңес әскерлері немістермен солардың қару-жарақтарымен шабуылға шықты. Кеңес жерін неміс басқыншылығынан қорғау үшін әскер санын жоғалтуға апарды.

«Біз аштықта қалдық. Бір күнде бізге бір үзім нан, ал кейде қарға мен еліктерді атып, қоректендік. Бірақ өлімге бір ғана қадам қалды. Осындай қатаң тәртіптің көмегімен біз аяқтан тұрып жеңдік». Николай Алексеевич Платунов тек 1948 жылдың наурыз айында әскерден қайтқан...


Ахметжанов Өтеғали Ахметжанович

Ахметжанов Өтеғали Ахметжанович 1956 жылы Гурьев, қазіргі Атырау облысында дүниеге келді. Соғыс басталған кезде, Өтеғали ахметжанов мектепте оқыған. Бірақ әскери әрекеттер білім алуға мүмкіндік бермеді. Мемлекетке жұмысшылар керек болды. Сондықтан, әйелдерге, кәрілер мен балаларға жұмыс істеуге тура келді.

Өтеғали Ахметжанович 1944 жылы әскерге алып кетті, ал 1945 жылы сәуір айында он тоғыз жасар жігіт Бірінші Белорусс майданына аттанды. Жаяу әскерге. Отанды атқыш әскері болып қорғады. Майданда майдандағыдай. Аштық та, суықтық та және ауыр майдан жолы, және команда берілгенде 150- километрлік шапшаң жүріс, батпақты балшықта артиллериялық атыстан бас көтермей тәулікпен жату... Қай соғыс өртсіз болмақ? Соғыста та оқ бірде жауыз қасқа айналады, бірде жаяу әскердің көмекшісі болады.

Соғыс аяқталған кезде, Өтеғали өзінің полктестерімен бірге Жапониямен бірге соғысқа аттанғысы келді, бірақ ол тез-ақ аяқталды. Бірақ ол ұзақ 7 жыл Отанның тыныштығын сақтады. 1950 жылы Ахметжанов әскерден қайтқаннан кейін Қазақстанға оралды. Ең алдымен Алматыға, сосын Қарағандыға барды. Сол жерге әскери өрт сөндіру бөліміне жұмысқа тұрды және сол қызметте жарты ғасырдай қалды.

«Ол уақытта сынақ мерзіммен қабылдады, - еске түсіреді ардагер,- Кім, қайдан екенін тексерді. Жақсы бақылау қойылды. Қалай жұмыс істейтінін бақылады». Ахметжанов қатардағы жауынгер болып барған алғашқы ауыр өрт Алматыда ызғарлы қыс мезгілінде болды. Қала сыртындағы жатақхана өрттенді. Ол уақытта көлік ашық түрінде болғандықтан, өрт сөндірушілер ұшып кетпес үшін белдікпен қорғануға тура келді. Өрт сөндірушілер түні бойы жұмыс істеді. Өртті сөндіру үшін суды көлден айдады. Аяқ пен қолдарымыз мұздады, тоңды. Сонымен қатар, жатақхана қабырғалары қамыстан жасалғандықтан, қопарылу қаупі болды. Өрт сөндірушілер таңертең бөлімге келгенде, білектері мен қолдары үсіп кеткен. «Бұл өрттен кейін, - еске алады Ахметжанов,- көп нәрсені үйрену қиындыққа соғатыннын түсіндім. Бірақ мен қиындықтан қорықпадым, соғыс күшейді. Төземін деп шештім».

1952 жылдың басында Қарағандыда алғашқы әскери өрт сөндіру бөлімдері ұйымдастырыла бастады. Пионердің бірі ретінде Өтеғали Ахметжанов осы салада қызмет етті. Уақыт келе өрт сөндіру горнизоны кеңейіп, Ахметжанов бөлімнің бірінде командир болып тағайындалды. «Оқыған адамдар жетіспеді, - дейді ардагер. – Мен қарауылдағы жауынгерлерге, техникаға, әскери жабдықтарға, құрылғыларға жауап бердім. Өзімнің аймаққа шығу жолдарымды, қай жерде қандай өндіріс орындары, тұрмыстық-мәдени аймақтар орналасқан, қай жерде өрт сөндіру гидранттары, су құбырлары барын меңгеріп алдым. Көше аттарын, үй нөмірлерін есте сақтап қалатынмын... Бұл біздің мамандығымызда өте орынды маңыздылық деп ойлаймын. Сонымен қатар, бөлім командиріне өзінің жауынгерлерін, олардың сапасын, әлсіздігін жақсы білу маңызды. Кезкелген өрт сөндіру жұмысы үшін белгілі орынға келудің алдында жоспарлай, жауынгерлер арасында қызметті бөліп бере білу керек... Өртте ең қиыны мұнай азық-түліктерін сөндіру шығар: салярканы, бензинді, битумды... Ыстану мөлшері үлкен, КПИ дан өте алмайсың. Оқпан, жеңді алып, ошақ іздейсің. Ошаққа қаншалықты жақын болсаң, соншалықты қызуы күшейеді. Қолыңды алға қойып, жылу немесе шатыр-шұтырға қарай жүресің. Мынадай жағдай есімде. Шұңқырлы жерде ағаштар жанып жатты. Біз келгенде, үй жанында өрт сөндіру көліктері тұрды. Оның жақын маңында өрт жендері ғана, басқа ешкім жоқ. Біз көліктен суды толтырып алып, тік сызықпен үй шұңқырына түсе бастадық. Мен алдыда келе жаттым. Менің артымда үш жауынгер. Келе жатырмыз. Түтін. Қорқынышты қызу. Бір-бірімізге бірдеңе хабарлау үшін, аппараттардан дауыс естілмегендіктен, айғайлауға тура келді. Кенет, «Сендер нешеусіңдер?»- деген айқай естідім. Мен: «Төртеуміз» деп жауап бердім. Әрі қарай жүріп келем. Ошаққа дейін жеттім, қараймын мен жалғызбын, қасымда ешкім жоқ. Су бар-өшіру керек деп ойладым. Ошақтың қасында тұрмын, су құбыры қызып кеткені соншалық, аздан соң жарылатындай. Мен су ағысын жоғарыға бағыттап, ағаштарды сөндіре бастадым. Аздан соң жігіттер де келді. Біз шұңқырға түскеннен кейін, жеделді кезекшілер келіп, біздің артымыздан ерді. Ол айқайлады: «Сендер нешеусіңдер?». Мен біз төртеуміз деп айқайлағанда, аппараттағы жауынгерлер менің дауысымды танымапты, сосын ошақта біреу жұмыс істейді деп ойлапты. Сәлден соң оның олай емес екені анықталып, олар тізбекпен маған оралды».

Өтеғали Ахметжановтың есебінде мыңнана астам өрт сөндірулер бар. Ол бөлімде командирлік қызметте 20 жылдан астам уақыт қызмет атқарды, осы уақыт ішінде жастарды оқытты, өзі не біледі соны тәжірибесіз өрт сөндірушілерге үйретті... Майданда ол өліммен жиі қақтығыса берсе де, өрттегі балалардың өлімі мен қайғыларын болған сайын, қайта-қайта уайымдады. Бұл өрттер ардагер жадында өмір бойы сақталды.

«Болған жағдайға біз күндіз бардық, сағат он бірде,- деп еске алады,- Өтеғали Ахметжанович. Азаматтық қорғаныс ғимаратының бірінші қабатын алған. Екінші қабат өртеніп жатты. Терезесі аулаға қарап тұрды, одан қою түтін шығып жатты. Далаға атып шыққан көршілер, пәтерде балалар барын айтып айқайлады. Есіктен кіру мүмкін емес- ол жабық еді. Біз үштізбекті саты бойынша, мен және қарауыл басшысы қылтимаға шығып, балтаның көмегімен есікті жылдам аштық. Пәтерде үстел мен көрпелер өртеніп жатты. Үй иесі үтікті қосылу тастап кетіпті. Біз КИП-сіз болдық, еденге жабысып, балаларды сипап қарап іздедік. Баақайларды еденде таптық. Олар тірі екен. Аздан соң, оларды қолға алып, кіре беріс есікті ашып, аулаға шығардық, ол жерде бізді көршілер тосып тұр екен.

Өтеғали Ахметжанович өрт сөндіру күзетінде 1950 жылдан 2002 жыл аралығында 52 жыл қызмет атқарды. ІІ деңгейлі Ұлы Отан соғысының орденімен, «Ерлігі үшін», «Берлинді алғаны үшін», «Өрт сөндірудегі еңбегі үшін», мерейтойлы медальдарымен және басқа ерекше белгілері үшін марапатталған.


Василий Васильевич Цымбал

Василий Васильевич Цымбал 1926 жылдың 20 наурызында Саратов облысының Энгельс қаласында туылған. 1930 жылы оның отбасымен бірге «халық жауы» деп тәркілеп, Қарағандыға жер аударған.

1943 жылы он жеті жасында Вася майданға аттанды. Жасқаншақ жігітті кавалерлік полкте анықтады. Бірақ, алдымен жаңадан алынғанды әскери өнерді танып-оқуға Алматыға жіберді.

Жас жігітті әскери тактикаға үйретпей, майданға жіберуге болмайды ғой.

«Бізге алдыңғы қатарлы жақын шабуылдың әдістемесін үйретті, әдемі тік қадам басуды, дойбыны дұрыс қолдануды, және ең бастысы- қорқынышты жеңе білуге үйретті,- дейді Василий Васильевич. Дайындықтан кейін біздің бөлімшелер жаңадан қабылданғандарды келесі бұйрық берушіден бұйрықты тосу үшін Украинның Заслав қаласына көшірді.

Ұзақ тоспадық. Шамамен бірнеше күннен кейін жас кавалерді Малиновск маршалының жетекшілігімен екінші Украиналық майданға жіберді.

«Жеңіске жол ұзақ болды. Біздің полк Будапешт, Прага, Венгрияны еркіндікке шығуға қатысты, - деп ҰОС ардагері есіне алды. Жаудың күші мықты болғанмен, жиі кейін шегіне берді, кеңес әскерінің өткірлігімен әрі қарай «қызметін өтей берді». Біз әр адамның өмірі,үйі, отбасы үшін күрестік. 1945 жылы 12 сәуір айында осындай бір қарсы күрестің бірінде менің оң қолым жараланды. Соғыстың аяқталуына 20күн қалды.

1945 жылы 9 мамыр айында соғыс аяқталды... 19 жасар Василия майданнан, өткен күндердің қиындықтарын еске түсіруден, жарақаттану мен зақымданудан, өзің туралы жайларды еске түсіруден басқа, жүрекке тағылған қымбат жүлделер қалды. Соғыс аяқталды, бірақ өмір жалғасын тапты. Жас кавалерист өзінің туған жеріне айналған Қарағанды қаласына оралды. Жүргізуші бағытында 4 ай білім алып, Қарағанды автобазаларының біріне жұмысқа орналасты.

1956 жылы тағдыр оны өрт сөндіру күзетіне алып келді. Василия Васильевичтің еңбек жолы ӨҚБ-2 басталды. Содан кейін ол ӨҚБ-20 («Қарағанды көмір» комбинатының аймақтық күзеті бойынша аймақтық өрт сөндіру бөлімі) ауысты. Жүргізуші құрамында зейнетке шыққанға шейін «жүргізді». Сол кездегі жас жігіттерге, ересектігінен тыс қалған, бірақ жан дүниесінде балалығын сақтаған жігітке ылғи үлкен көліктер ұнаған. Сондықтан болар, ол әрқашан МАЗ, КРАЗ өрт сөндіру көліктерінде жұмыс атқарған.

«Ең бірінші, және сондықтан да қорқынышты күрес Будапешт қаласындағы Дунай көлі маңында. Жау басып алды. Үйірімен тіс қаққан қасқырлар секілді, өшпенді белгілерімен танкалар қозғалды. Шабуыл өте ауыр болды. Бізден де қарсыластардан шығындар болып жатты. Бізге Дунайдың таза суы қан төгістен қызыл реңкке толғандай көрінді... Ал қаланың көшелерінде көктем гүлденіп тұрды. Міне осы сұлулық, жаумен қарсы күресте орыс әскеріне күш бергендей болды. Көктем үшін, болашақ үшін, Сталин үшін...».

Қазір Василия Васильевич 86 жаста. Ұлы Отан соғысынан қаншалықты алыстаса, соншалық кәрілікке жақындайды, соншалықты жас кезіндегі жазық далада оққа ұшқан екі жылдық мерзімінің маңызын сезінеді. Олар жан мен тәнінде белгі беріп, әлі уақытқа дейін түсіне кіреді, жиі еске алады. Естелік ретінде: 1945 жылы Жуков медалі, «Германия фашистеріне қарсы жеңісі үшін», ІІ деңгейлі «1941-1945ж. Ұлы Отан соғысының жеңісіне 40 жыл толуына орай»медальдарына ие. Олардың барлығы – соғыстан бастап және соғыспен байланысты.

Жылдар мен он жылдықтар көп нәрсені естен шығарады, түтінмен жабылғандай көрінеді. Әскери сәттің оқиғалары – окоптік және жорық күндері, басқыншылық пен кейін шегіну, әскери мен полктес достардың бейнесі - мұның бәрі ұмытылмайды және қанша уақыт өткенмен естен өшпейді. Оң қолдағы жара жазылғанмен, жүрек шаңшиды, өткен оқиға ұмытылмайды...

Ұлы Отан соғысы жеңісіне 65 жыл толды, бірақ халықтың жадынан жеңісті жақындатқан оны жүзеге асырғандар ұмытылмайды. Бұл тек Мәскеу мен Сталинград, Ленинград пен Севастополь, Киев пен Одесса, Курск доғасының батырлары ғана емес. Соғыстағы жеңіс – бұл тылдағы еңбекшілердің де жеңісі.Бірлескен еркіндікпен, бірлескен қадаммен, шаруалар мен интелегенциялар, әйелдер мен ерлер, балалар мен кәрілер тарих білмеген ерлікті жасауға қабілетті екен.

Василий Андреевич Хижняк

Василий Андреевич Хижняк 1931 жылы 7 қарашада Көкшетау облысы, Зеленков ауданында дүниеге келді. 1941 жылы 22 маусымда соғыс басталды. Әкелер мен колхоздың басқа ерлерін майданға шақырды. Ерлер отанды қорғауға аттанды, ал колхозда шаруаға кірісу, егін салу, мал ұстау шаруашылық жүргізу, балаларды өсіру керек болды. Мұның бәрі әйелдің иығына түсті. Әйелдер майданға кеткен ұлының, жұбайының, әкесінің орнында болды.

«Анамыз бар күшімен біздің барлығымызды киіндіріп, тамақтандыра білді,- дейді Василий Андреевич. Күзге дейін қалай да төзіп бақтық, ал қыркүйекте картопты қазу уақыты келді. Анамыз екі өгізді қатар жекті, ал мен өгіздердің артынан жүріп отырып, анам маған берген картопты шелекке жинадым. Бұл күздегі жұмыстар қарашаға дейін жалғасты. 7 қарашадан бастап, мектепте сабақ басталды. Екі жыл оқып, содан кейін оқуды қойып, отбасыма көмектесу үшін жұмыс істеуге тура келді. Негізінде біздің колхоздың көптеген балалары солай етті. Солай мен тек жалпы білім беретін мектепте 2 сыныбын аяқтадым. Көктемде бригадамен бірге бардым. Егін ектім, шаптым, ересектермен қатар қандай жұмыс істеу керек болды, соның бәрін орындадым...

Әйелдер диірмен тартты, жинады. Ал мен астық басуға апардым. Астық басуға тырыстым, бірақ бойым аласалау болды. Жеткізуші болып және басқа жұмыс істеуге тура келді. Мысалы, шашылған бидайды күрекпен диірменге тастау. Бір күнде 3 рет 1,5 тоннадан диірменге жібердік: таңертең, түсте және түнде. Түнгі сағат екілер шамасында бидай суаратын, ұшыратын машинаға оралып, сағат 3.00 –үйге, ал таңертең қайта жұмысқа бару керек болды. Ұйықтауға уақыт жоқ. Барлығынан жұмыста тәртіп пен толығымен ұйымшылдық талап етілді.

Бірақ бір рет мен өгіз үстінде ұйықтап қалыппын. Ол уақытта , мен, әдеттегідей диірменге бидай апардым. Түннің ортасы болатын. Өгіздер тоқтап қалғаннан ояндым. Көзімді ашып, қайда екенімді түсінер емеспін. Өгіздерді итерем, олар қозғалмайды. Жан-жағыма қарасам, біз тереңдігі 3-4 м. шұңқырдың жанында тұрмыз. Сол уақытта мен құдай өлімнен сақтады.

Ал аяқ киіміміз қандай болды... Егер өгіз ауырға шалдықса, ақсап немесе кәріліктен жүкті көтере алмаса, оны етке сойды, ал терісін аударып аяққа тігіп немесе созып кидік. Ол табанға ұқсап кетті. Оны күні бойы киіп жүресің, аяқты қысады, қажайды.Сосын біз батпақпен жүгіріп, аяқтарымызды сулап, және оны еске түсірудің өзі қиын. Кешке қарай денеміз қайта қақсады.

Бөлінген азық-түлік біздіңатқарған жұмысымызға байланысты болды. Қара бидай шапсақ, демек, бізді қара бидай ботқасымен және қара бидайдан пісірілген нанмен тамақтандыратын. Бидай піссе – түскі асқа бидай ботқасын күтуге болады. Тамақпен қамтамасыз ету мәселесі колхоздықтар карточка алмағандықтан, күшейе түсті. Олар майдан әскерлерін, тылшыларды және өз-өздерін тамақтандыру керек болды. Астық бойынша жоспады орындағаннан кейін колхозда жиналған өнімнен картопта та қалмады. 1942 жыл ең аштық жылы болды.

Астықты басып, дайындадық, сонда да аштықта өмір сүрдік, бір уыс алуға да болмайтын. Алқаптан астық ұрлаған үшін, элеватордан және ұн ұрлаған үшін – адамдарды соттады. Әсіресе жұбайлары майданда болған көпбалалы аналарға қиын болды, ал үйде ашыққан балалардың тобы тұрды. Қорықтық, бірақ балаға деген аяушылық күшейе берді, сондықтан аяқтан тізеден жоғары байлам орап, сонда астық тығып алатынбыз. Басқалары соқаның артынан жүріп, масақтарын шелекке жинайтын, ал оларды сол үшін қамшылайтын. Жасалған істердің бәрі текке жоғалатын.

Колхозда мынадай оқиға болды, бес балалы жұмысшылардың кейбіреуі 1 кг астық алды. Оны сол үшін 5 жылға соттады.

Қыс ортасында, көктемге қарай нан табу қиын болатын. Картоптың тұқымын отырғызып, жартысын кесіп алатын. Қалған бөлігі қабығымен тамаққа кететін. Егістен кепкен картопты күзден жинадық: «қарасын» тазартып, ал «ағын» кептірдік, ұн тартып, жұқа нан пісірдік. Ашықпас үшін не жемедік.

Сол 1942 аштық жылдары колхозда көп малдар қырылып қалды. Аязды жыл болды. Қазір есімде, біз бір табын малды шықырлаған аязда ойылған мұзды жермен суатқа әкелдік. Жануардың әрқайсысы бірінші болып ық жерге жетуге асықты. Бір-бірін итеріп, кедергі жасады. Соңында, біреуі суарылды, басқасы арам өлді. Сосын оларды соятын жерге апарып, керосин құйып, өртейтін. « Аштықта тұру жоқ» көп тұрғындар сол етті үйге алып кетіп, жейтін. Олардың қатарында мен де болатынмын. Үйде бір картоп пен 20г нан болғанда асқаша тір қалудың жолы қайсы? Ал отбасы болса, үлкен – алты адам, анамыз жетінші, және әжемізді әкелді.

Көктем – күз кездеріндегі жұмыс күндері он бес сағатқа созылғандықтан, шаруалар алқапты тұрақта өмір сүрді. Алқапты тұрақтың орта шенінде ұзын көлемді үстел тұрды, ал жан-жағында шөп жайылған тақтай төсек тұрды, біз сонда түнедік. Өзімізбен бірге не болды, соны жамылдық. Тұрақта жылу болмады, көктем-күз түндері тоңдық, ал жазда шыбын-шіркейден құтыла алмадық.

Майдандағы кейінгі жаңалықтарды біз біліп, барлық ауыл зорайтқыш дауыста жиналдық. Осындай дүркіндерден кейін адамдар өздерінің пайдалы екендерін сезіп, алқапта үлкен қызығушылықпен еңбек етті. Барлығы соғыс, майдан үшін!

Біздің арамызда немістерге көмектескен адамдар да болды. Оларға бомбалау кезінде дабылмен көрсетіп, белгі беретін.

Соғыстан кейін мен үйлендім, өз колхозымызда тракторист болып жұмыс істедім. 1961 жылы біз отбасымызбен жұбайымның денсаулығына байланысты Қарағанды облысының Осакаров ауданына көштік. 1978 жылы мен өрт сөндіру бөліміне жұмысқа орналастым, онда 12 жыл қызмет еттім. №37 өрт сөндіру бөліміндегі ғимаратында, мен ұйымдастыру жағына өзім көмектестім», - деп Василий Андреевич Хижняк өз сөзін аяқтады.


Мария Павловна Даниленко

Мария Павловна Даниленко: «Егер мені есіне алса, шақырады, құттықтайды, демек, мен әлі өмір сүремін, ал егер ұмытса – демек, мен жоқпын»,- дейді. Мария Даниленко өзін бақытты әйел атайды, өйткені ол соғысты жеңді ғой, өзінің жарымен ұзақ әрі бақытты өмір сүрді, қыз баласын өсірді, немересін өсірді және нәтижесінде оның сүйікті жұмысы бар.

Мария Павловна Даниленко 1931 жылы 2 наурызда Воронеж облысы, Байчуровск ауданында, Горелка қаласында дүниеге келген.

«Ұлы Отан соғысы басталған кезде, мен 11 жаста едім,- дейді Мария Павловна. – Бұл үрейлі соғыс еді. Воронеж облысында күшейген бомбалаулар біздің жаққа бір жарым жыл шабуылдаудан кейін басталды. Бізден бірден Борисоглебск қаласындағы торапты станция Погориноға көшірді. Бірақ бұл жерде де «неміс» бізді жайымызға қалдырмады, ұрысқа дайын әскерлерді, темір жолды бомбалауды жалғастырды. Әкем теміржолда жұмыс істегендіктен, біз шамамен вокзалдан 5 метрдей жерде тұрдық. Менің әкем азаматтық және құрамдық соғыстан өтіп, онда жарақат алды, сондықтан оны майданға алған жоқ, бірақ оны теміржолды күзетуге қалдырды, өйткені ол маңызды стратегиялық аймақ болып табылады. Бас тартуға болмайды – атып тастайды. Жұмыс өте ауыр болды. Жау десанты және өз қатарындағы сатқындарды үнемі рельстегі жолға бұру тетігінің бұрандасын бұруға қойды. Біз балалар, шамамыз келгенше көмектестік. Түндерді ұйқысыз өткіздік, жау әрекеті туралы ата-анамызға хабарлау үшін шатырда отырдық, бақыладық. Үнемі ауадан бомбалады. Оқтар құрамға түскенде, вагонды әскерлер 3-4 км-ге ұшты. 16-17жастағы балалар мыңдап өлді. Мұның бейнесі өте қорқынышты болды. Біздің мектептің 5-6 сынып оқушылары топпен: көптеген ұл балалар, аздаған қыз балалар әскердің дене бөлігін жинаумен жүрді. Кезкелген қыз бала бұл бейнені көруге төзе алмады. Бірақ ең бастысы, әскердің жеке тұлғасын ажырату үшін киімдерінің қалтасынан құжаттарын алды. Күтіп жүрген анасы, жарысы бар ғой. Құжаттарын біз мұғалімдерге тапсырдық, ал олар оны әскеркоматқа жіберді. Қаза тапқандарды жалпы бейітке қойды.

Жиі бізден тыс эшалондар мен тұтқынға түскен еврейлер мен итальяндықтар өтіп жатты. Станцияларда оларды мал жүктеген вагонға тигендіктен, оларға перронға шығуға және таза ауамен тыныс алуға рұқсат етілді. Анам айналып жүріп тұтқындарға сүт берді. Сол үшін олар киімдерін шешіп, бізге бәтеңкелерін, шәрпілерін берді. Мен бірнеше жыл итальяндық бәтеңкеде жүргенім есімде.

Бомбалауға енді төзу мүмкін болмағандықтан, әкем бізді станциядан 12 км қашықтықта ауылға жіберді. Күндіз малды асырау үшін алқаптан шөп тасыдық, ал түнде майданға жылы киімдерімізді алдық: шұлық, қолғап, шәрпі.

Қыста біз жұмыстан кешкі сағат 5 те қайттық. Қараңғы. Кешкі асымызды іштік, ылғи кешкі аста ыстық су болтын. Анамыздың қасымызда аздаған уақыт жатып, демалып, қайта жұмысқа кетеміз. Таңғы сағат 3-ке дейін тоқыма бізбен отырып, Ал сағат 9.00- да қайтадан жұмысқа барамыз. Жазда – жүгері, қызылша салу. Күзде - өнімді жинау. 1944 күзінде есімде, мен бірғана қыз бала алқаптан 50-килограмдық қапты астық диірменін, ал кері ұнымен тасыдық. Жалықтырды, аяқтан тік тұра алмай шаршадық. Бізге, балалар үшін, кейде комбаинның (бұрын комбайндар станционарлы, қозғалмай тұрып астық басатын) қасында жарты сағат ұйықтауға рұқсат етілді. Сосын бізді оятатын. Бізсіз жұмыс жүрмейтін. Біз кішкентай болсақ та, үлкен көлемді жұмыстар орындайтынбыз. Соғыс аяқталды., бірақ аштық жалғаса берді.

1945 жылының өнімінен кейін маған 14 жас қыз балаға бір қап ұн мен бір бидон сұйық май берді. Үйге әкеліп, тізесінен отырып, жылапсырап: «Рахмет саған қызым, өмір бойы мені асырадың», - дейді.

Әкем жараланып, қаза болды. 1949 жылы біз анаммен Ресейден Қазақстанға Жезқазған қаласына үлкен әпкемізге көшіп бардық. Мен алдымен мыс қорытатын өндіріс комбинатына жұмысқа тұрдым, ал ол жерден жарты жылдан кейін МҚК жұмысқа жіберді. Тұрмысқа шықтым. Қыз балаға кішкентайлы болдым. Ал одан кейін, Қарағандыға МҚК жіберіліп, жұбайыммен көшірілдік.

Осы уақыттан бастап, біздің отбасы үшін өртке қарсы қызметпен байланысты өмір басталды.

Ең алдымен өрт сөндіру күзетіне диспетчер болып менің жұбайым Владимир Петрович Даниленко орналасты. Одан кейін хатшылыққа мені де шақырды. Бірнеше уақыттан кейін жұбайым жедел күзетшілікке тұрды, содан кейін тегеуші болдым, ақыры сынау зертханасын басқардым. Ал мен госпожнадзорға ауыстырылдым. Солай, 27 жаста өрт сөндіру күзетінде қызмет атқардым.

Өрт сөндіру күзетінің басқармасының бастығы болған Роман Ильич Хутим менің жұмысыма риза болды. Егер Министрлікте мәселе туындаса, ол ылғи мені шақырды және мәселелік жағдайлардың жоғары басқармасын анықтауды бұйыратын. Мәскеуден хабарласқаннан кейін (ҚББ одақтық республикаға тәуелді ішкі істер Министрлігі) маған сыйақы мен ризашылық білдіруін бұйырды. Мен мақтанышпен айтамын, тыл енбекшісі медалінен басқа Кеңестік еңбек Екпіндісі шені және көптеген мақтау қағаздар мен жүлделерге, сонымен қатар «Ішкі істер бөлімінде ұзақ жылдар адал еңбек еткені үшін» жүлделерге ие болдым.

Жұбайымды да кәсіби сапалылығы үшін өте жоғары бағалады. ІІБ бастығы ауыр өрттерге барғанда, Владимира Петровичті өзімен алып жүрді. Ол бірде-бір тергеуші менің жұбайым секілді өртті «анықтай» алмайды. Оны тіпті Шерлок Холмс деп атады. Мен әрине Шерлок Холмстің жары болдым»,- деп күледі менің әнгіме айтушым.

Қызым өскенде, политехникалық институтты аяқтағаннан кейін, өрт сөндіру күзетіне жұмысқа орналасты. Ольга инспектор болып орналасқан жердегі Мемлекеттік өрт сөндіру надзор бастығы онымен әңгіме өткізді., бірақ ата-анасының керемет атағы болса да, басшы жағынан жеңілдік болмайтынын ескертті: «Егер жауапсыз жұмыс істесеңіз, жұмыстан шығарамын». Бірақ қызым меңгеріп алды. Алдымен инспектор бөлімінде, одан кейін диспетчер болып қызмет атқардым.

Светлана немерем Педагогикалық училищені аяқтады. Мамандығы бойынша жеке меншік мектебіне оқытушы болып жұмысқа орналасты. Бірақ аздан соң оқу орнында қиындық туып, білім беру мекемесі жабылды. Сол сәтте жұмыссыз қалып, ол уақытша демалыс алған қызметкер орнына өрт сөндіру қызметінің кадрлық аппаратына уақытша жұмысқа тұруға шешім қабылдады. Келді және ұзаққа қалды.

Жалпы алғанда,- деп әзілдейді өртке қарсы қызметтің еңбегі сіңген ардагері,- біздің отбасының өртке қарсы қызмет бөлімінде және ТЖД-ғы еңбек тәжірибесі 100 жылдай болады».


Анатолий Петрович Замниус
Анатолий Петрович Замниус –өртке қарсы қызметтің еңбек сіңірген ардагері.

«Кеңестік жағдайдың отбасында дүниге келген. Әкесі Замниус Петр Дмитриевич –– Харьковтік техникалық-өрт сөндіру техникумын ( кейін - Харьковтік техникалық-өрт сөндіру училищесін) сәтті аяқтады. Есімде, ол уақыт қиын болатын, Украинада қорқынышты аштық болды. Бірақ техникум студенттері толық мемлекеттік молшылықта болды. Әр күн сайын өрт сөндіру бөлімінде күзетші болып, сабаққа да үлгердік. Үздік диплом алып, техника-лейтенанты атанып, әкем кәсіби жолдағы бүкіл одақтық Комсомол құрылысын – Амур - Комсомол қаласына қызмет атқаруды таңдады. Бірнеше уақыттан кейін әскери отрядта күзет қорғаныс кәсіпорындарының: авиациялық және кеме жасайтын зауыттың басшысы болды. Үйленді. 1938 жылы дүниеге мен келдім. Келесі жылы әкемді алысшығыстық ІІБ ӨКБ бұрышына әскери дайындық қызметін басқаруға Хабаровск қа жіберді. Ұлы Отан соғысының бастамасымен біз Челябинск қаласына көштік, әкеме ІІБ ӨКБ басшы лауазымымен, Челябинск облысының қауіпсіз қорғаныс және ірі өнәркәсіп кәсіпорындарын қамтамасыз ету тапсырылды. Соғыс кезінде, және соғыстан кейінгі жылдары, ата-анамды сирек көретінмін. Ол түнгі сағат үште келіп, ал таңғы сағат сегізде қызметте болды. Соғыс кезінде өрт сөндіру әскери күзеттерінің саны 37000 адамға артты, ал инспекторлар, қарауыл басшысы, өрт сөндірушілер және тіпті жүргізушілер 60-70% орнында әйелдер атқарды.

Өрт сөндіруді басқара білуде, сонымен бірге ерлік пен табандылық, шыдамдылық үшін әкем Қызыл жауынгерлік нышан орденімен, Ұлы Отан соғысының Қызыл жұлдызды қос орденімен, жауынгерлік медальдармен марапатталды.

1955 жылы әкемді Мәскеу қаласына КРО ІІМ жоғары техникалық-өрт сөндіру курсыбойынша өрт сөндіру тактикасының басшысы етіп ауыстырды. Осылайша ол өр сөндіру қызметіндегі жас курсанттарды үйрете бастады. Шамамен екі жылдан кейін оны ҚазССР ІІМ ӨКБ басшының орынбасары етіп тағайындайды.

Мен орта мектепті аяқтағаннан кейін қандай мамандықты таңдарымды ұзақ уақыт анықтай алмадым. «Ақындар ұстанымы» бойынша, біресе менің көз алдымдағы бейнедегі училищеге түскім келді. Әкем болса, көп ойланбастан, оның айтуынша, нағыз игі іс -өрт сөндіру мамандығын таңдуды ұсынды. Мен ұзақ ойландым, жүрдім, Бауман «Автоматика» училищесіне құжаттарымды тапсырдым, бірақ, ақыры КРО ІІМ Ленинградтық техникалық-өрт сөндіру училищесінің курсанты болдым. Мектепті мен жақсы аяқтадым, сондықтан училищедегі оқу да қиын болмады. Ол уақытта өз өмірімді оқуға бөлдім. Білім алу кезінде мен жүздеген кітап оқыдым, атап айтқанда училищенің ұқып тізілген бай кітапханасынан орыс және шығыс классиктерінің кітаптарын оқыдым. Осы уақытқа дейін мен өз бос уақытымды кітапсыз елестете алмаймын.

1959 жылы бөлінім бойынша мен Қарағанды қаласына бардым, онда мені Қарағанды қаласы Ленин ауданы күзеті бойынша (қазіргі – ӨСБ-1) АӘӨСБ-3 қарауыл басшысы етіп тағайындады.

Қарағандыда бұл уақытта қарқынды тұрғын үй құрылысы басталған. Өкінішке орай, пәтерде газдандыру мәселесі шешілген жоқ. Сондықтан азық-түлік пен тұрмыстық заттар дайындау үшін пештер қолданылды, ескі үйлердегідей, үйлерде жаңа құрылыстар болды. Тұрғын үйлердің астыңғы шұңқырында көмір мен ағаштар сақтауға қоралар жасалды, сонымен қатар көп қабатты үйлердің астыңғы шұңқырының кіре-берісінде типтік жобамен бірге, орманды торлар бірікті. Кезекшілік те өткен жоқ, біз ешқайда кетпей, үйдің бірінші қабатының астынан қазылып жасалған жайда өрт сөндіруге қалдық. Сол орында не болғанын айтсаңызшы? Түк көрінбейтін түтін, айқайлар, жылаған дауыстар, дүрлігіс...

Ағаш қоралардағы өрттер бір сәтте күшейе түсті. Бір жерде күшейген түтін мен жоғары қызу жағдайы ұзатыла берді. Барлық күшіміз жоғары қабаттағы түтін ортасындағы тұрғындарды құтқаруға кетті. Ал онда оттегін ажыратқыш газқағарсыз ештеңе істеу мүмкін емес еді.

Мен қарауылымда, Ұлы Отан соғысының қатысушыларының ішінде 30 адам саналды. Ол уақытта менде шамданушылық шектен асты, ал ұраным: «Барлық жердің жолы бізде, жастарда...». Сондықтан бірінші өртте нұсқаулық әрекет бойынша, алған теориялық білімді қолданып, қатаң оймен бардым. Соңында, мен барлау өткізгенше, бөлімшедегі командирларым – тәжірибелі Литвинцев пен Ахмеджанов- қажетті ұстаным бағанымен керек бағытқа су жіберді. Менің түсінгенім, күнделікті сабақтарда, ең алдымен, кәсіби әрекет пен үйлесімділік қажет.

Менің алғашқы өрт сөндіруімнің бірі маған жақсы сабақ болды. Қарағандының Ленина көшесіндегі әмбебап ғимаратының қоймасындағы (кейінірек онда «Жаңа некелесу салоны», ал қазір «Строймарт»;) маталар өртеніп жатты. Дүкеннің ғимаратын түтін басып, тұрғын үйдің тұрғындары өміріне қауіп төнді. Біз тұрғындарды қауіпсіз жерге көшірдік, ал одан кейін оттегін ажыратқыш газқағар киіп, өрт сөндіруге кірістік. Үйдің шұңқырының қызуы 80-900С болды. Звено үнемі ауыстыруға тура келді. Мен бірнеше рет үйдің шұңқыр жеріне түсіп, кенет, өрттің кезекті күюіне жақындағанда, есімнен тандым. Мені АӘӨСБ-2 қарауылдың басшысы (қазір ПЧ-2) көріп, оның бөлімшелердің жоғарғы әскери дәрежелі қызметкерлері келіп жетті. Ол мені шұңқырдан алып шығып, КИП бетпесін шешіп, өрт балтасының көмегімен қорғамалы тісімді итеріп, жасанды тыныс берді. Мен есімді жинадым. Мен КИП-ті киіп, оттекті баллонын қақпағын итеріп тастаппын, содан есімнен таным қалған екенмін. Одан кейін мен өзім өрт сөндіру қызметін атқару кезінде өрт болған орынға бірінші барып, техника қауіпсіздік мәселесін сақтауды қызметке бағынышты адамдарға үйреттім. 80-жылдардың ортасында, бұған ІІБ ӨКБ басшының орынбасары қызметін атқарып жүргенде, біз өртті жоюдан кейін №1 Карметкомбинаттың қағазды жайып қою цехіне электоркабельді үңгір жолмен жүруде, тағы да көзіміз жетті. Кенет, 10квт бір кабелі тоқтан өшірілмеген. Бағымызға қарай, жеке құрам үшін бәрі сәтті аяқталды, ешкім зардап шекпеді.

Атап өту керек, біздің гарнозонда әрқашан өрт сөндіру бөлімшелерінің арнайы мамандандырылған орта және жоғары білім алу мекемелерінде жеке құрамның оқулары барлық жағдайда ынталандырылып, жәрдемдетілді. Жүз жыл бұрын 50-60 жылдары біздің қызметтің абыройы жоғары болмады. Тіпті үлкен басшылардан өрт сөндіру қызметіне жергілікті тәкаппарлық қарым-қатынас әсер етті. Біздің қызметкерлер өртке қарсы қорғауда және өртті кәсіби жоюда инженерлік деңгейде мәселені қойды – абырой өсе бастады.

1960 жылы мен өз арманымды жүзеге асыра бастадым және Новосибир электротехникалық институттың сырттай бөліміне түстім, бірақ сол мамандық бойынша қызмет ете алмадым. Неге түстім деген сұрақ туады? Әрі қарай дамығым келген шығар, және ол уақытта үгіт-насихат та күшейе түсті. Баспасөзде ылғи электротехникалық – біздің уақытымыздың алдыңғы қатардағы бағыты деп жазатын. Болашақ сол бағытта!

Сол 1960 жылы мені ІІБ ӨКБ аппаратына инспектор етіп тағайындады. Мемлекеттік өрт сөндіру надзоры бағытында қызмет атқардым. Кәсіби деңгейде қызмет атқаруыма В.С.Новиков, Д.М.Ходяков, С.М.Амосов, Д.Д.Дроновтың үлкен көмегі тиді. Осы адамдардың арқасында мен қысқа уақыт ішінде инспекторлік істің міндетін және техникалық қағида жұмыстарын игеріп алдым, ал одан кейін мені әскери дайындық пен азаматтық қорғаныс қызметімен байланысты жұмыста қайта бағыттады.

1964 жылы өрт сөндіру-сынау станция ұйымымен байланысты мен басшы лауазымына тұрдым. Менің өтінішім бойынша, электромонтажда үлкен тәжірибеге ие, барлық өрттің пайда болу және таралу жағдайын талдай білетін адам, әскери қызметтің аға қызметкері В.П.Даниленко Станцияның инженер лауазымы қызметіне орналасты.

Біздің материалды-техникалық база ІІБ ӨКБ белгіленген екі ғимаратында басталды: кинобудкада және дәретханада. Аздан соң, біз жақсы фотозертханасын жабдықтадық. Содан кейін бізді Қарағанды қаласының Оңтүстік промзон кәсіпорын тобына және Жаңа Қарағанды машзавод күзетіндегі № 22 өрт сөндіру бөлімінің ғимаратына ауыстырды. Қысқа мерзім ішінде біз станцияны қажетті табельдік жабдықпен қамтамасыз еттік. Мен үшін сынау станциясындағы басшы жұмыскерлерінің жыл сайынғы барлық одақтық және «ірі» кеңесі үлкен мектеп болды, онда мен Мегарский азаматы, Ленинград қаласының ІІБ ӨСО ӨҚБ, «Өрттің шығу себебін жинау әдістемесі» кітабының авторы және басқа тәжірибелі қызметкерлердің басшысы ретінде «аузымды ашып» тыңдап, «өз ісімнің негізін» түсіндім.

Бірінші кеңестің бірінде мен өрт сөндіру сынау станция басшыларынан Свердловск гарнизонында қысқа жоғары көбіктер үшін әуелі- көбік бағанның пайда болады деген хабар естідім. Мен сонда ойладым: «Осы неге біз Даленкомен бірге ( менің орынбасарым; ) осындай  бағандар дайындамаймыз?». Нәтижесінде ойымыздағыдай болды.  Аздан соң  біздің гарнизонның барлық бөлімдерінде осындай «ноу-хау» қолданылды. Біз Қарағанды, Теміртау және тағы басқа гарнизондарда ылғалдандыру ретінде көбікқұрылымын қолдандық.   Бізге СССР ІІМ өрт күзетінің бас басқармасының ұсынысы жеткенше, біздің бұл мәселеде үлкен тәжірибеміз болды. 

1970 жылы мен  ІІБ ӨКБ бөлім қызметінің өрт сөндіру басшы лауазымына тағайындалдым, ол жерде Я.Ф.Белеменко полковникімен жұмыс істедім.   Бұл лауазымда мен «Карбид» біріккен Карметкомбинат, көп жылдардан кейін ерекше маңызды өртке қауіпті жарылыс обьектілермен надзор тәжірибесін игердім. Мен ІІб ӨКБ аймағында басшының орынбасары қызметін атқарып жүргенде, Карметкомбинаттың бір цехінде өрт орын алды. 

Өзімнің әскери өрт күзетіндегі 38 жыл қызметімде, мен көп көрдім және көп нәрсені басымнан өткердім. Көп өрт, қайғы-мұң, бірақ қазіргі кезде ең күрделі мәселе және цехтағы айтарлықтай апат болып табылады. 

Жоғарыда айтылған құрылған цехтті көргенде,  өндірістік жабдықтар шамамен 164 мың м2 алаңды,  сіріңке қорабындай жерді алды, мен таң қалдым.  Ғимараттың биіктігі 45 м, ал электрокабельді және майлы астыңғы шұңқырлы жерлердің тереңдігі  30м ( демек, 9 қабатты ғимараттың тереңдігі) жетті.  Майжүйеліктер 300атм. Қысым мөлшерінде жұмыс істеді. 

Бізге жобалаушылауларға шектеу қоюға кеңес беруге тура келді. (600 астам ескертпелер). Біздің қатал ұрысты ескертпелерден кейін жұмысқа қабылданулар болды. Мұнда шатырлы өртке қарсы суқұбырларының құрылғылары, өртке қарсы аймақ құрылғылары тағы басқалары болды.  

Өкінішке орай, цехті пайдалануды енгізу кезінде, іс-шараның жартысы орындалмады, және мемлекеттік коммиссия   мүшесі ретінде, пайдалануды енгізу актінен бас тарттым. Қандай қысым маған көрсетілді, елестете аласыз ба? Дегенмен, ерекше айтарлық өрт кезінде, цех    госпожнадзордың қол қоюынсыз пайдалануға берілді. 

Тағы қосып айтарым, берілген күштің арқасында, біз ауыр технологиялық жабдықтарды құтқардық және астыңғы шұңқыр аймағынан өрт шығуына жол бермедік.  ІІБ тікелей  кеңесінде бұл өртті талдау кезінде, маған  артық сөз айтылған жоқ. Ал бұл бағалауға тұрарлық! Бұл өрт -өрт сөндіру қызмет ұйымының, госпожнадзордың, техникалық- қағида жұмыстарының беріктігін тексеру үшін болғандай.

Ештеңеге қарамастан,  қызықты уақыт болды. Республиканың ІІБ ӨКБ және жоғары басқармасы алдыңғы қатарлы форм бойынша ұстанымдарын және жұмыс әдістемесін, өрттің болуын ескерту аймағында, сондай-ақ өрт сөндіру қызмет ұйымының, техника-қағида жұмыстарында және басқа да әрекет бағыт мәселесінде сүйеу көрсетті.   Біз әкімшілік аймағы алдында өртке қарсы қорғаныс мәселесін қатаң қойып, жан-жақты жәрдемдетілдік.  Осылайша, Майқұдықта, Пришахтинскіде, Оңтүстік-Шығыста, Сұрыптауда, Киевка п. Егіндібұлақта өрт сөндіру депо ғимараты құрылып, ал ОБӨП (ҚҚЖБО) – 10 сызықты «01» сериясымен қамтамасыз етілді.   

8.jpg

Надежда Александровна Сапоцкая

Сапоцкая Надежда Александрованың өртке қарсы қызметтегі жалпы  еңбек тәжірибесі-35 жыл құрайды.  

«Менің ата-анам Қарағандыға 1956 жылдың қаңтар айында  көшіп келді, - дейді Надежда Александровна. Мен 6 жаста едім. Бір жылдан кейін мен Ақтас орта мектебіне бардым. Ол уақытта мектеп түлектеріне оқумен қатар, қосымша орта техникалық немесе ортакәсіби білім алуға мүмкіндік болды. Мен балалармен, және де кіші жастағы- бастауыш сынып балаларымен  жұмыс істеуді таңдадым. « Бастауыш сынып педагогы» білімін алып, мен балабақшада жұмыс істедім. Аталған орында 1973 жылға дейін қызмет атқардым. 

Бір күні ата-анама п.Ақтасқа МӨСБ-2 басшысы қонаққа келді. Маған қарап тұрып: «Маған өрт сөндіру профилактикасында нұсқаушы керек, маған өрт сөндіру бөліміне келесің бе?»,- деді. Менің міндетіме күнделікті тұрмыста өрт сөндіру қауіпсіздік ережесіне тұрғындарды үйрету болып табылды.  Маған бұл жұмыс ұнады. 1973 жылдың 15 тамызынан бастап, мен өртке қарсы қызметтің құрамында жұмыс істедім. 5 жылдан кейін бөлім бастығы кетті.  МӨҚҚББМ басшысы, ол уақытта басшы орнында как Роман Ильич Хутим деген «адам» болды,  маған бөлім басшысының міндеттерін уақытша  қабылдауды бұйырды. Ол уақытта мен 28 жаста ғана едім. Өздеріңіз ойлап қараңыздаршы, егер менің айналам зейнеттік жасқа жақындаған ағалар тұрғанда, мене қандай  басшы. Бірақ мен бөлімді қабылдап алдым. Алғашқы уақытта мен үшін  ең қиыны  әкем секілді адамдарға бұйрық беріп, олармен сапқа тұру дайындығын өткізу, алмастыру еді, «Сап түзе!» «Тік тұр!» және т.б

Алғашқы уақытта тіпті бөлімше бастығының жұмыс ерекшелігін, өрт сөндіру көліктерінің техникалық әдістерін де білмедім.  Міне менің бөлім бастығы ретінде өмірім былай басталды:

Менде жасы үлкен тәжірибелі аға жүргізуші болды. Ал ол адам көңілді, әзілқой болатын. Бірде ол маған келіп: «Александровна! Бізге өрт сөндіру көлігіне мынадай бөлшегі керек. Өтініш жазып басқармадан ал»,- дейді. Ол уақытта менде МАЗ-205деген бірден бір керемет көлігім болды.

Бұл дизельдік көліктің дауысы қатты болғаны соншалық, Ақтаста кетіп бара жатсақ- Қарағандыда естілетін! Жүргізушінің  сөзінің кейін өтініш жазып, Қарағандыға жол тарттым.  Өтінішке Басқарма бастығы міндетті түрде қол қою керек болатын. Мен Роману  Ильичқа кіріп келіп, өтінішті үстел үстіне қойып: « Маған мына қосалқы бөлшектер керек»,- деймін. Ол қағазды оқып шығып, бір түрлі маған қарап, сұрақ қойды:

-          Ал бұл қосалқы бөлшек саған қайда керек?

-          Қалай қайда? МАЗ-205-ке.

-          Саған кім кеңес берді?

-          Мен аға жүргізушімін.

-          Болашақта есіңде болсын Маз-да мұндай бөлшек жоқ.

Мен  өрт сөндіру көліктерінің техникалық тактикасын игермегеніме қатты ұялдым, ал МАЗ-дан басқа менде ЗИЛ-130, ЗИЛ-131болды ғой.  Содан кейін мен өрт сөндіру көліктерінің модификациясы жөнінде кітаптарды үйге алып, ұйықтар алдында оқып жүрдім.Аға жүргізушінің сөзіне одан кейін сенбедім. Егер ол өтінішпен келсе, мен: « Қосалқы бөлшек керек пе? Бар да шеш, мен көрейін, содан кейін өтініш жазамыз», немесе, өрт сөндіру көліктері туралы кітапты ашып, «Осыдан бұл қосалқы  бөлшекті тауып көрсет»,-дейтінмін.

Сонымен қатар кадрдың комплектациясына бөлімшенің бастығының міндеті де кірді. Жұмысқа тұрған адамның реакциясын көз алдыңызға елестете аласыз ба. Жасы үлкен тұлғалы жігіт кіріп: « Сәлеметсіз бе, маған басшы керек еді». Мен сондай кіп-кішкентай, нәп-нәзік, үлкен сталиндік үстелден тіпті онша көрінбеймін, «Мен басшымын! Сізді тыңдап тұрмын!» деп жауап беремін. Кейбір таң қалушылықпен маған қарап, жайлап жұмыспен келуші бейнесіне енеді. Әрине, кезкелген адам мұндай жағдайда есінен айырылады. Қарапайым адам, өрт сөндіру күзетінде көбінде ер адамдар жұмыс істейді деп ойлайды, ал мұнда әйел адамдар аздай, жап-жас әйелдер жұмыс істейді. Сөйлесу кезінде менің шынымен басшы екенімді түсінді. Егер адам маған жұмыспен келсе, мен оның жұмысқа рәсімдедім. Әдеттегідей, ол далаға шыққанда, жеке құрамнан: «Шынымен сіздердің басшыларыңыз әйел ма?»,-деп сұрады.

Маған ең қиыны жеке құраммен сапқа тұру дайындығы бойынша сабақтар жүргізу болды. Бас басқармаға келіп, мен өрт сөндіру штабына кіріп, жай ғана жігіттерден сұрадым («жеделтобын»): « Әскери киім қалай дайындалып, қойылады, және 38 секунд ішінде қалай «үздік» киюге болады. Жоспарын, әдістемесін алып, қайта үйреттім.

Біраз уақыттан кейін мен бөлім бастығы ретінде бұйрық берілген дауыстың әсерінен бейімделіп, үйрендім. Бірақ, дегенмен, мен ішімнен бұл менің ісім емес екенін түсіндім. Маған бұл лауазымда емес, өрт сөндіру күзетінде жұмыс істеген ұнады. Бөлімшеге бұйрық беру қалай дегенмен, ер адам болуы керек. Сондықтан әрқашан МӨҚҚББМ кеңесі аяқталғанда, Роман Ильичқа кіріп, сұрайтынмын: «Менің орныма адамды жақында табасыз ба?  Роман Ильич, бұл менің ісім емес! Мен -әйелмін!» Ол сұраққа ол былай жауап берді: «Шыда, тыныс алайық, жібереміз!».

Жұмыстың бірінші жылының аяғында бөлімнің бастығымен біз депо, гараж, қызмет мекемелері ғимаратының ағымдағы косметикалық жаңаруын және қайта құруын бастадық. Міне, маған кезекті құрылыс материалдары, сонымен қатар, автотехникаға қосымша бөлшектер керек болғанда, мен келіп, талап ете бастадым.  Роман Ильич өзінің орынбасарын шақырып алып: «Сен өзің тыңдап көр, ол қалай бұйрық береді, жақында ол менің үстелімді жұдырықпен соғатын болады»,- деді. Өтінішіме қол қойып: «Сонымен құрметті Надежда Александровна енді және алдағы уақытта сіз бөлімшенің бастығы болып қала бересіз»,- деді. Сіздің қолыңыздан бәрі келеді, орныңызға басқа адамды іздемеймін де. Қаласаң, дәлізге шық та жылап кел, бірақ бөлім бастығы болып сен қаласың».

Осылайша, КӨСБ-2 мен 18 жыл, 1996 жылдың желтоқсанына дейін қызмет атқардым.

90-шы ж.ж, қайта құру басталғанда, В 90-е гг., когда началась перестройка, тегіс ыдырау өртке қарсы қызметте де орын алды.  Қаржыландырудың жоғынан менің бөлімімде ( мен оны ылғи «менің» деп атаймын), басқа санаулы бөлімшелермен бірге жойды

1997 жылы 1 қаңтарда мені МӨҚҚББМ басшысы өзіне шақырды. Ол уақытта Николай Павлович Поздин  басқарды. Ол айтты: « Білесіз бе, барлық өрт сөндіру бөлімдерінің жойылуымен байланысты, жұмыссыз қалатын, оған көзіне қарауға ұялатыным жалғыз адам –Сіз! Мен сізге тек Саран қаласындағы  ӨСБ-28 инспектор лауазымын ұсына аламын.  Келісесіз Бе?».

Ол уақытта мен 46 жаста едім. Арнайы білімім болмағандықтан, ондай жағдай да тумағандықтан, мені аттестаттауға мүмкіндік болмады, дегенмен, мен өрт сөндіру күзетінде қызмет еткенде өртке қарсы қызметтің оқу мекемесінде екі рет кәсіби шеберлікті арттыратын курстан өткен едім. (қазір КДМ). Ал басқа құрылым мен кәсіпорындарда жас аралық цензі, ереже бойынша 35 жасқа дейін. Не оның қызметтегі ерекшелігі, не еңбектегі жетістігі қажет емес, тіпті еңбек кітапшасына да қарамайды. Сондықтан мен келістім. Инспекторлық жұмыс маған таныс еді, бірақ, үйрену керек те болды.   Бұрынғыдай, әдістемелік жоспарлар, мемлекеттік өрт сөндіру надзор жұмыстары бойынша нұсқамалар және бұйрықтар менің «үстелді кітаптарыма» айналды. 2003 жылдың қараша айына дейін кіші инспектор лауазымында қызмет атқардым. Содан кейін мені ӨСБ-15 радиотелефоншы жұмысына ауыстырды.

Бұл ауысым көптеген себептерге байланысты. Бірінші кезекте тұрғын үймен байланысты. Ақтас өзін  жойды, МӨҚҚББМ басшысы маған ведомствалық тұрғын үймен көмектесті. Екіншіден,... ол уақытта мен 53 жасқа толдым, ал ол – айтарлықтай жас мөлшері.

35 жылғы өртке қарсы қызметімде, өртке мен не дегенмен үйрене алмадым. Оған үйрену мүмкін емес, егер бұл құрылымда ұзақ жұмыс атқарып, адам  бейімделеді, «қалыңтерілі» болып кетеді деген өтірік. Өтірік! Өйткені әр өрттің артынан қайғы мен адамдар өмірі қиылып жатады.  Әсіресе, кеселге ұрындыратын өрттер және оның артынан қандай салдар болуы мүмкін екенін білгенде. Мен бөлім басшысы болғанда, Ақтаста кезкелген уақытта болған барлық өртке қатысуға тырыстым. Менде тіпті «дабылды» киімі дайын тұрды.  Мен 6 секундте киініп шығып, «дабылды» бума қағазды алып, шақырылған жерге ұшып баратынмын. Тіпті қазір, ӨСБ-15 радиотелефонист қызметінде, хабар алсам, қарауыл басшысы өрттің жойылғанын хабарлағаншы уайымдаймын және күйгелектенемін. 

9.jpgСимзар Нагдалиевна Гусейнова

Өте байсалды,  паң, келбетті, шығыстың қараторы қызы Симзар Нагдалиевна Гусейнова Өртке қарсы қызметке бірден Қарағанды Политехникалық институтын бітірісімен келді. Жобалы институттың сызба жұмысында бес жылғы еңбек тәжірибесіне ие 27-жасар Сима орталық өрт сөндіру байланысының тетігіне орналасты.  Енді оның «қаруы» телефон тұтқасы және қарындаш болды. 13 жылдай аға диспетчері Симзар өзінің шынайы қатысуымен және тағдырына шынайы алаңдаумен көп адамға көмектесті, адам тағдырына араласты, Бұл қасиеті ақылды және мейірімді әйелдің барлық ерекшелігін көрсетті, кім-кімнің қызметпен қарым-қатынас жасауына және оның досы атануына негіз болды. Ол адамнан ылғи кішіпейілділік пен жылылық байқалады.    

Келесі 7 жылда Симзар Нагдалиевна аға инженер және Өртке қарсы қызметтің баспасөз орталығының жетекшісі қызметін атқарды.  2004 жылы ол Мемлекеттік өрт сөндіру надзор Басқармасы заңдылығын тексеру және  бөлімде бақылауды есепке алу қызметін орындады. Соңғы қызметі – Қарағанды облысының ТЖ аймағында МБНБ жоспарлау және талдау бөлімінде бас маман болып табылады. 

Симзар Нагдалиевна осы уақыт аралығында Қылмас пен үгіт-насихат бойынша көптеген іс-шаралар ұйымдастырды. Облыстық радио хабарларда теледидар сюжетімен радиосұхбат циклын, күнделікті бұқаралық  ақпарат құраладарымен баспасөз конференциясын, «дөңгелек үстелдер» ұйымдастырды. Бұдан басқа, ол осы бағытта жұмыс бастаған мамандарға әрқашан өзінің ақыл-кеңесін айтып, іс жүзінде де көмегін көрсете білді. Оның ізін басқан оқушылары (Г.Горшенева, Н.Ланкова, С.Погибелко, И.Владимирова, О.Павленко, В.Рожкова) ризашылығын білдіріп, тәлімгерлік әрекетін жүрек тебіренісімен еске алады.  

Әрқашан өнегелі, әрі байсалды. Кейін сән үлгерімен киінетін. Ал оның қаншама әйелдік нәзіктігі, әдемілігі бар! Ол бәріне үлгерді: жұмыс істеді де, балаларын да өсірді, үй шаруасын да атқарды, жұмыста әріптестерімен де жақсы қарым-қатынас жасай алды. Симзар Нагдалиевна міне бақытты некеде 30 жылдай өмір сүріп келеді. Осы уақытқа дейін ол сенім, мейірімділік және махаббат есетін керемет отбасын құра алды.  Қазір, оның үлкен балалары Полад пен Эсфира Астанада тұрады, сол қалада жұмыс істейді. Бірақ, күн сайын олар анасын керемет тәрбие бергені үшін, үлкен ризашылықпен және қамқорлықпен еске алады. 

Ішкі қызмет подполковнигі Гусейнова зейнетке  қызметін іштей қимай шықты. 20 жылдай жұмыс атқарған, ал бұл өртке қарсы қызметтегі өмір бойғы еңбегі ғой.   

Ол үйде лайықты демалысын алып, рахатқа бөлене алмады, екі жылдан кейін «туған жеріндей жерге» техникалық өрт сөндіру орталығына қайта оралып, экскурсия жетекшісі лауазымдық қыметін атқарды. 

Енді жұмыскерлер мен қызметкерлер, оқушылар мен студенттер оның дауысын  естіді. Ол өртке қарсы қауіпсіздіктің  келушілерге шынайы көрменің бейнесін  түйініне де жете меңгертті.   Кіші дәрісхана ең алғысшыл, сонымен қатар өрт сөндіру мағынасында  потенцалды қауіпті болып табылады.



Симзар Нагдалиевна  экскурсияға мұқият дайындалады. Әрбір көрмеге келушілер үшін және жас ерекшелігіне байланысты,  қажетті көркем сөздерімен өзінің дәрісін жүргізеді.

Міне бүгін Ұлы Жеңіске 72-жыл. Бұл – тарих беттерінде үлкен орын алатын қайғылыда, қуанышты күндердің бірі. Бірақ совет кезіндегі батырлардың фашистік германияны жеңгені ұрпақтан-ұрпаққа мирас болып қалатын естелік.
Біз, кейінгі ұрпақ соғыстың не екенін білмесек те, соғысқа қатысқан ардагерлерімізді ұмытпай ұлықтауымыз қажет.
Қарағанды облысы ТЖ департаментінің бастықтығы азаматтық қорғау полковнигі И.Д. Күлшімбаев және «Қарағанды облысының Төтенше жағдайлар ардагерлер Кеңесінің» төрағасы Есентаев Мукатай Сұмағұлұлы Черепеничев Лазарь Ефимовичті барлық жеке құрам атынан келе жатқан Ұлы Жеңіс күнімен құттықтап,- «Біз әр солдаттың ерліктерін келешек ұрпаққа мақтанышпен айтамыз. Және ұзақ өмір, денсаулық және бақытты ғұмыр кешуіңізді тілейміз!» - деді өз сөзінде.
Лазарь Ефимович 1926 жылы Вологод облысында дүниеге келген. 1943 жылы Қызыл әскер құрамына шақырылады.
1943-1950 жылдары шекарны Қиыр Шығыс майданының, 2-ші Қызыл әскерінің, 40-шы жекеленген байланыс батальонының, 8-ші атқыштар полкінің құрамында күзеткен.
Демобилизациядан кейін Қарағанды қаласының шахтасында шахтер болып жұмыс істей бастады, онда бөлімше бастығының орынбасары лауазымына дейін қызмет етті. Сосын 30 жыл бойы Мемлекеттік тау-кен және техникалық қадағалау органында өрттер мен апаттарды жою инспекторы болып жұмыс істеді.
Ұлы Отан соғысының ІІ дәрежелі орденімен, «1941-1945 жылдардағы Ұлы Отан соғысындағы Германияны жеңгені үшін», «Жапониядағы жеңісі үшін» медальдарымен марапатталған. 2015 жылы «Төтенше жағдайлар қызметінің құрылғанына – 20 жыл» медалімен марапатталды.


Мұхатай Смағұлұлы 1964 жылы 25 желтоқсанда Қарағанды облысы Қарағанды қаласында дүниеге келген.
     Мұхатай Смағұлұлы Есентаев азаматтық қорғау органында қарауыл бастығы, әскериленген өрт сөндіру бөлімінің аға нұсқаушысы, Мемлекеттік өрт сөндіруді бақылау инспекцияның бастығы, ерікті әскериленген өрт сөндіру бөлімі бастығының орынбасары, өрт сөндіру штабының бастық көмекшісі, өрт сөндіру штабы бастығының аға көмекшісі, өрт сөндіру штабының бастық орынбасары ретінде әр түрлі лауазымдарда 1965 жылдан бастап 1997 жыл аралығында жұмыс істеді, онда өзін білікті қызметкер ретінде танытты.
   Лауазымдарда жұмыс істеу кезінде күрделі және ірі өрттерді сөндіруде белсенді қатысты. Бағыныштыларының әрекеттерін шебер басқарды, қысқа мерзімдерде қысыл-таяң жағдайларда бөлімшенің келу кезінде олар қабылдаған мөлшерде адамдарды құтқару мен өрттерді сөндіруде қамтамасыз ете отырып, дұрыс шешімдерді қабылдады.
    Ішкі істер басқармасының өртке қарсы басқармасы азаматтық қорғаныс және әскери жұмылдыру жұмысы бөлімінің бастығы лауазымына жылжытылды, онда құжаттарды сауатты және нақты дайындауын және жұмылдыру резервтерінің дұрыс сақталуын қамтамасыз етті.  Оның басқарған бөлімшесі Республикасы бөлімшелерінің жедел-қызметтік әрекетіндегі жоғары көрсеткіштері үшін ҚР ІІ Министрінің бұйрықтарымен бірнеше рет жарыстарда жүлделі орындарды иеленді. Барлық 3 дәрежелі «Мінсіз қызметі үшін», «Еңбек ардагері» медальдарімен, «ІІМ үздігі», «Үздік өрт сөндіруші», «Ішкі істер органының құрметті ардагері», кеуде белгілерімен марапатталды.
Ардагер және жас мамандардың тәлімгері ретінде ол жас ұрпақты тәрбиелеудебелсенді қатысады. 2002 жылдан бастап облыстың Өртке қарсы қызмет Ардагерлері кеңесінің төрағасы, ал 2007 жылдан бастап областың ТЖД Ардагерлер кеңесін басқарады.




Кері қайту